Thị trường tài chính toàn cầu đang trải qua giai đoạn đầy biến động khi các ngân hàng trung ương lớn phải đối mặt với áp lực lạm phát gia tăng, chủ yếu do cú sốc năng lượng từ các căng thẳng địa chính trị.

Lạm Phát Tăng Cao và Cú Sốc Năng Lượng

Lạm phát đang cho thấy những dấu hiệu phản ánh rõ rệt tác động của giá năng lượng tăng cao, đặc biệt là dầu mỏ, sau các cuộc xung đột địa chính trị [2]. Tại Úc, Ngân hàng Dự trữ Úc (RBA) đã quyết định tăng lãi suất lần thứ ba, nâng lãi suất cơ bản lên 4.35%, với lý do chính là áp lực lạm phát gia tăng do cú sốc dầu mỏ và nhu cầu cần được kiềm chế để giảm bớt áp lực lên nguồn cung đang suy yếu [1]. RBA có ít sự linh hoạt hơn so với nhiều ngân hàng trung ương lớn khác, vốn chủ yếu giữ nguyên lãi suất, bởi vì lạm phát tại Úc đang cao hơn mục tiêu và năng suất lao động yếu hơn [1]. Tương tự, Ngân hàng Trung ương Na Uy cũng đã tăng lãi suất lên 4.25% do lo ngại lạm phát quá cao và "xói mòn niềm tin vào mục tiêu lạm phát" [1]. Kinh nghiệm từ những cú sốc nguồn cung thập niên 1970 cho thấy việc ưu tiên kiềm chế lạm phát là đúng đắn, nếu không sẽ dẫn đến kỳ vọng lạm phát cao hơn, càng khiến việc kiểm soát khó khăn hơn về sau [1].

Động Thái Trái Chiều của Các Ngân Hàng Trung Ương

Trong khi RBA và Ngân hàng Trung ương Na Uy hành động quyết liệt, nhiều ngân hàng trung ương lớn khác lại có xu hướng thận trọng hơn. Sau sáu tuần kể từ cuộc họp chính sách tiền tệ gần nhất, hầu hết các ngân hàng trung ương lớn đã giữ nguyên lãi suất, cho thấy một cách tiếp cận "chờ xem" [2]. Tuy nhiên, tình hình đang dần thay đổi. Lạm phát tại châu Âu có thể cao hơn trong năm nay khi giá năng lượng tiếp tục ảnh hưởng, và có nguy cơ xảy ra các tác động lan tỏa đến giá cả và tiền lương, đòi hỏi chính sách phải điều chỉnh [2]. Chủ tịch Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB) Christine Lagarde cho biết ủy ban chính sách đã thảo luận "rất kỹ lưỡng và sâu sắc" về việc tăng lãi suất [2]. Một số nhà hoạch định chính sách của ECB thậm chí còn cảnh báo rằng họ có thể cần phải tăng lãi suất, có thể sớm nhất là vào tháng 6, do lạm phát ngày càng tồi tệ và có nguy cơ kéo dài [3].

Tại Hoa Kỳ, dữ liệu lạm phát tháng 4 cho thấy Chỉ số giá tiêu dùng cá nhân (PCE) cốt lõi tăng 0.3%, phù hợp với dự báo, nhưng vẫn cao hơn mục tiêu 2% của Cục Dự trữ Liên bang (Fed) [3][4]. Một quan chức Fed đã báo hiệu nguy cơ ngày càng tăng về việc tăng lãi suất trong tương lai, cho thấy triển vọng lãi suất năm 2026 có thể cần bao gồm cả việc tăng lãi suất [4]. Các nhà Kinh tế dự báo tỷ lệ lạm phát có thể đạt đỉnh vào mùa hè ở mức khoảng 4.5% [4]. Cú sốc giá năng lượng từ cuộc chiến Iran đã làm gia tăng khoảng cách chi tiêu cho khí đốt tại Mỹ, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức mua của các hộ gia đình có thu nhập thấp [4].

Rủi Ro Suy Thoái và Chính Sách Tiền Tệ

Các nhà phân tích cảnh báo rằng việc các ngân hàng trung ương tăng lãi suất để kiềm chế chi phí năng lượng tăng vọt có thể đẩy thế giới vào nguy cơ suy thoái toàn cầu [5]. Cú sốc dầu mỏ lần này có bản chất từ phía nguồn cung, nghĩa là các ngân hàng trung ương sẽ phải đẩy lãi suất lên mức "rất cao" và "gây suy thoái" để đối phó [5]. Một số nhà chiến lược cho rằng các ngân hàng trung ương đang "trên bờ vực của sai lầm chính sách" khi kỳ vọng tăng lãi suất ngày càng tăng [5].

Trong bối cảnh này, chính sách tài khóa lẽ ra nên được sử dụng để phân bổ gánh nặng một cách công bằng hơn, thay vì chủ yếu đổ lên vai những người vay thế chấp. Tuy nhiên, các chính trị gia thường không đáng tin cậy và đôi khi còn làm tình hình lạm phát tồi tệ hơn. Do đó, việc dựa vào các công cụ mạnh mẽ như tăng lãi suất của ngân hàng trung ương là điều khó tránh khỏi [1]. Tuy nhiên, việc sử dụng "cây gậy" lãi suất để đối phó với cú sốc nguồn cung như năng lượng có thể là một con dao hai lưỡi, tiềm ẩn nguy cơ làm trầm trọng thêm tình hình suy thoái kinh tế.

Thị trường chứng khoán toàn cầu đã có một tuần tăng trưởng mạnh mẽ, đặc biệt là tại Mỹ, nhờ hy vọng về một thỏa thuận hòa bình với Iran, kết quả kinh doanh khả quan và dữ liệu kinh tế tích cực [1]. Tuy nhiên, những bất ổn về lạm phát và chính sách tiền tệ vẫn là yếu tố cần được theo dõi sát sao trong thời gian tới.