Chào các bạn, tôi là Eric Phạm.

Gần đây, khi mở các trang tin tức Tài chính, đập vào mắt chúng ta luôn là những dòng tít lớn về việc đồng Đô la Mỹ (USD) tăng giá mạnh trên toàn cầu[2], hay đồng Yên Nhật rơi xuống mức yếu nhất kể từ năm 1986[5]. Ngay lập tức, nhiều người bạn đầu tư của tôi nhắn tin hỏi: "Eric, tỷ giá USD VND đang biến động mạnh quá, có nên bán bớt cổ phiếu không? Có nên mua USD trữ không?".

Là một người theo đuổi trường phái đầu tư giá trị và luôn coi Warren Buffett là tấm gương, câu trả lời của tôi luôn rất đơn giản: Chúng ta mua doanh nghiệp, không phải mua những biến động ngắn hạn của thị trường ngoại hối.

Bản chất của tỷ giá tại Việt Nam: Không phải là chiếc thuyền trôi tự do

Nhiều người hoảng loạn vì họ nghĩ tỷ giá ở Việt Nam sẽ nhảy múa điên cuồng như các đồng tiền thả nổi hoàn toàn trên thế giới. Nhưng thực tế không phải vậy.

Đồng Việt Nam (VND) không được giao dịch tự do hoàn toàn trên thị trường ngoại hối toàn cầu[1]. Thay vào đó, Ngân hàng Nhà nước áp dụng một cơ chế rất khôn ngoan.

Cơ chế thả nổi có quản lý — hệ thống mà giá trị đồng tiền được quyết định bởi thị trường nhưng có sự can thiệp của ngân hàng trung ương để tránh những cú sốc quá mức.

Ngân hàng Nhà nước tính toán tỷ giá dựa trên một rổ các đồng tiền lớn (như USD, Euro, Yên Nhật, Nhân dân tệ)[1]. Mục tiêu tối thượng của họ không phải là làm cho giới đầu cơ lướt sóng vui vẻ, mà là giữ ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và hỗ trợ hoạt động xuất nhập khẩu của đất nước[1].

Hơn nữa, khi bạn ra ngân hàng đổi tiền, bạn sẽ thấy giá mua và giá bán luôn có sự chênh lệch.

Chênh lệch giá mua bán (Spread) — mức chênh lệch giữa giá ngân hàng mua vào và bán ra để bù đắp chi phí hoạt động và tạo lợi nhuận[1]. Ví dụ, ngân hàng mua USD ở mức thấp và bán ra ở mức cao hơn, phần ở giữa chính là lợi nhuận của họ[1].

Để dễ hình dung, vào cuối tháng 10 năm 2023, tỷ giá tham chiếu dao động quanh mức 23.000 đến 23.500 VND cho 1 USD[1]. Nếu bạn có 2 triệu đồng, bạn đổi được khoảng 85 đến 87 USD trên lý thuyết[1]. Nhưng con số thực tế bạn nhận được tại quầy giao dịch sẽ ít hơn một chút do mức chênh lệch này[1]. Những con số này thay đổi mỗi ngày, nhưng giá trị cốt lõi của một doanh nghiệp tốt thì không bốc hơi nhanh như vậy.

Tâm lý đám đông và sự lên ngôi của USD

Hiện tại, đồng USD đang mạnh lên so với một rổ các đồng tiền chính[2]. Tâm lý thị trường lúc này đang ở trạng thái "tham lam tột độ" đối với đồng bạc xanh[2]. Khi thế giới có nhiều bất ổn, dòng tiền thông minh (và cả dòng tiền sợ hãi) thường chạy về USD như một hầm trú ẩn an toàn.

Nhưng thị trường luôn có tính chu kỳ. "Ngài Thị Trường" có thể rất hưng phấn hôm nay và bi quan vào ngày mai. Việc đoán định xem ngày mai tỷ giá USD VND sẽ tăng hay giảm vài đồng là một trò chơi mà tôi chọn cách đứng ngoài. Tôi thà dành thời gian đó để đọc báo cáo tài chính của một công ty sản xuất sữa hay một doanh nghiệp bán lẻ còn hơn.

Nguyên tắc sinh tồn: Biên an toàn và Doanh nghiệp chất lượng

Vậy biến động tỷ giá USD VND tác động thế nào đến túi tiền của chúng ta? Chắc chắn là có. Nếu bạn đầu tư vào một doanh nghiệp vay nợ bằng USD quá nhiều nhưng lại chỉ thu tiền về bằng VND, khi tỷ giá tăng, chi phí trả nợ của họ sẽ phình to. Ngược lại, những doanh nghiệp xuất khẩu thu về USD lại đang hưởng lợi.

Tuy nhiên, thay vì cố gắng dự đoán vĩ mô, tôi áp dụng nguyên tắc sống còn trong đầu tư:

Biên an toàn (Margin of safety) — nguyên tắc mua một tài sản với giá thấp hơn đáng kể so với giá trị thực của nó để tạo ra một tấm đệm phòng ngừa rủi ro.

Khi mua một cổ phiếu, tôi luôn tự hỏi: Nếu tỷ giá biến động bất lợi 5-10%, doanh nghiệp này có phá sản không? Nếu họ có lợi thế cạnh tranh bền vững, dòng tiền dồi dào và một ban lãnh đạo đáng tin cậy, họ sẽ biết cách vượt qua cơn bão. Một công ty bán lẻ hàng đầu vẫn sẽ bán được hàng hóa thiết yếu cho người dân, bất chấp tỷ giá ngoài kia biến động ra sao.

Lời kết: Kiên nhẫn luôn thắng sự thông minh

Thị trường có thể sai trong ngắn hạn, nhưng trong dài hạn, nó luôn là một chiếc cân đo lường chính xác giá trị thực. Đừng để những con số xanh đỏ của thị trường ngoại hối làm bạn mất ngủ. Quản lý rủi ro luôn quan trọng hơn việc cố gắng tối đa hóa lợi nhuận bằng cách đoán định tỷ giá.

Hãy nhớ rằng, thời gian là người bạn đồng hành tốt nhất của những doanh nghiệp tuyệt vời, và là kẻ thù của những doanh nghiệp yếu kém. Hãy giữ mọi thứ đơn giản, tránh xa những gì bạn không hiểu rõ, và để thời gian làm phần việc còn lại.