Chào các bạn, tôi là Eric Phạm. Trong đầu tư, tôi luôn tâm niệm một câu nói của Warren Buffett: "Bạn không cần phải làm những điều phi thường để có kết quả phi thường, chỉ cần làm những điều bình thường một cách cực kỳ tốt". Tuy nhiên, nhìn vào bức tranh Kinh tế Việt Nam hiện tại, tôi thấy chúng ta đang đứng trước những mục tiêu khá "phi thường".
Giống như việc lái một chiếc xe trên đường cao tốc, chúng ta đều muốn đi nhanh để về đích sớm. Nhưng một người lái xe kỷ luật sẽ luôn nhìn vào kim nhiệt độ động cơ và khoảng cách an toàn với xe phía trước. Hãy cùng tôi bóc tách những con số vĩ mô để xem chiếc xe kinh tế của chúng ta đang vận hành ra sao.
Động cơ tăng trưởng: Khát vọng và thực tế
Theo số liệu mới nhất, GDP của Việt Nam trong 9 tháng đầu năm đã tăng trưởng 7,85%, mức cao nhất kể từ năm 2011[1]. Đây là một con số ấn tượng, cho thấy nội lực của nền kinh tế đang hồi phục mạnh mẽ. Chính phủ thậm chí còn đặt mục tiêu tăng trưởng hơn 10% cho năm tới[1].
GDP — Tổng sản phẩm quốc nội, hiểu đơn giản là tổng giá trị hàng hóa và dịch vụ mà một quốc gia tạo ra trong một năm.
Với một nhà đầu tư giá trị, con số 10% này vừa là tín hiệu vui, vừa là một lời nhắc nhở về sự thận trọng. Tăng trưởng nhanh thường đi kèm với áp lực lớn lên hệ thống tài chính. Nếu ví nền kinh tế là một cái cây, chúng ta muốn nó lớn nhanh, nhưng bộ rễ (hệ thống ngân hàng và sự ổn định vĩ mô) phải đủ sâu và chắc để chịu được những cơn gió lớn từ bên ngoài.
Những cơn gió ngược từ quốc tế
Chúng ta không sống trong một ốc đảo. Những gì xảy ra tại Mỹ luôn có tác động trực tiếp đến túi tiền của nhà đầu tư Việt Nam. Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) vừa quyết định giữ nguyên lãi suất ở mức 3,5-3,75%[2].
Lãi suất — Chi phí của việc vay tiền. Khi lãi suất ở Mỹ cao, dòng tiền có xu hướng chảy ngược về đó, gây áp lực lên tỷ giá trong nước.
Đáng chú ý, các nhà hoạch định chính sách của Fed đang phát đi tín hiệu có thể tăng lãi suất thêm ít nhất một lần nữa trong năm nay[2]. Điều này khiến Ngân hàng Nhà nước (NHNN) rơi vào thế khó: Nếu giảm lãi suất để hỗ trợ tăng trưởng trong nước, áp lực lên tỷ giá và lạm phát sẽ rất lớn. Ngoài ra, các báo cáo từ Liên Hợp Quốc cũng cảnh báo về rủi ro thuế quan có thể làm giảm tới 20% lượng hàng xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ[1]. Đây là một "biên an toàn" mà chúng ta cần phải tính đến khi đánh giá các doanh nghiệp xuất khẩu.
Áp lực nội tại: Lạm phát và Thanh khoản
Tại thị trường trong nước, lạm phát đã chạm mức cao nhất trong vòng 6 năm qua vào tháng 4[3].
Lạm phát — Sự tăng giá liên tục của hàng hóa và dịch vụ theo thời gian, làm giảm sức mua của đồng tiền.
Khi giá cả leo thang, đặc biệt là chi phí ăn uống ngoài (tăng 8,3%)[3], người dân sẽ thắt chặt chi tiêu. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền của các doanh nghiệp bán lẻ.
Để thúc đẩy tăng trưởng, NHNN đã có những động thái nới lỏng các rào cản an toàn ngân hàng[3]. Tuy nhiên, dưới góc nhìn của một người ưu tiên quản trị rủi ro, tôi thấy đây là một con dao hai lưỡi. Việc nới lỏng quá mức có thể dẫn đến tình trạng phân bổ tín dụng sai chỗ, tạo ra các bong bóng tài sản và gây áp lực lên tính ổn định của hệ thống ngân hàng về lâu dài[3].
Thanh khoản — Khả năng chuyển đổi tài sản thành tiền mặt nhanh chóng mà không làm ảnh hưởng đến giá thị trường. Trong bối cảnh hiện nay, thanh khoản hệ thống đang chịu áp lực lớn do dự trữ ngoại hối bị thu hẹp[3].
Điểm tựa từ Chính sách tài khóa
Khi chính sách tiền tệ bị bó hẹp, "van xả" duy nhất còn lại chính là Chính sách tài khóa — việc Chính phủ chi tiêu và đầu tư công để kích thích kinh tế.
Tính đến giữa tháng 6, giải ngân đầu tư công mới đạt khoảng 24,2% kế hoạch năm[3]. Điều này có nghĩa là một lượng tiền khổng lồ (hơn 1.000 nghìn tỷ đồng) vẫn đang nằm trong kho bạc thay vì chảy vào nền kinh tế[3]. Nếu dòng vốn này được khơi thông hiệu quả trong nửa cuối năm, nó sẽ là cú hích cực lớn cho các doanh nghiệp xây dựng, hạ tầng và vật liệu xây dựng.
Lời khuyên cho nhà đầu tư giá trị
Trong giai đoạn này, tôi chọn cách đứng quan sát nhiều hơn là hành động cảm tính. Thị trường có thể đang hưng phấn với mục tiêu GDP 10%, nhưng một nhà đầu tư kỷ luật cần nhìn vào thực tế:
- Ưu tiên doanh nghiệp có dòng tiền mạnh: Tránh xa những công ty vay nợ quá nhiều trong bối cảnh lãi suất có thể duy trì ở mức cao.
- Theo dõi sát lạm phát: Lạm phát là kẻ thù của lợi nhuận. Hãy tìm những doanh nghiệp có lợi thế cạnh tranh bền vững, có khả năng chuyển chi phí tăng thêm sang cho khách hàng mà không mất thị phần.
- Kiên nhẫn với đầu tư công: Đây là câu chuyện dài hạn. Đừng mua đuổi theo tin đồn, hãy chọn những doanh nghiệp thực sự có năng lực triển khai dự án.
Kinh tế vĩ mô giống như thời tiết, chúng ta không thể điều khiển được nó, nhưng chúng ta có thể chọn cách mặc áo mưa hoặc mang ô. Hãy luôn giữ cho mình một "biên an toàn" đủ dày để dù thị trường có rung lắc, tâm thế của bạn vẫn bình thản.
Chúc các bạn đầu tư bền vững và kỷ luật.
Eric Phạm
