Bức tranh Kinh tế toàn cầu: Lạm phát vẫn là mối lo ngại hàng đầu

Tuần này, các nhà hoạch định chính sách tiền tệ trên thế giới đang đối mặt với một bài toán khó: làm thế nào để kiểm soát lạm phát mà không làm tổn thương tăng trưởng kinh tế. Sự bất đồng trong cách tiếp cận giữa các ngân hàng trung ương lớn phản ánh một thực tế phức tạp hơn bất kỳ số liệu nào có thể nói lên.

Lạm phát — tức là sự gia tăng giá cả hàng hóa và dịch vụ theo thời gian — vẫn đang tăng tốc ở Mỹ[1]. Mặc dù tỷ lệ lạm phát hàng tháng đã giảm từ 0,7% vào tháng 3 xuống 0,4% vào tháng 4, nhưng lạm phát cơ bản hàng năm — chỉ số loại bỏ các yếu tố biến động như giá dầu — lại tăng lên. Đây là tín hiệu cảnh báo mà các nhà đầu tư không thể bỏ qua.

ECB quyết định tăng lãi suất lần đầu tiên kể từ 2023

Trong khi Mỹ còn đang chờ đợi, Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB) đã hành động. Tuần này, ECB đã nâng lãi suất cơ bản lên 25 điểm cơ sở — tức là tăng 0,25% — với sự đồng thuận của toàn bộ ủy ban chính sách[1]. Đây là lần đầu tiên ECB tăng lãi suất kể từ năm 2023, một động thái có ý nghĩa lớn.

Lý do đằng sau quyết định này rõ ràng: lạm phát ở khu vực đồng euro đã tăng mạnh kể từ khi xung đột ở Trung Đông bùng phát. Xung đột này đã làm gián đoạn các tuyến vận chuyển năng lượng, đẩy giá dầu lên cao. Khi giá dầu tăng, chi phí sản xuất tăng theo, và cuối cùng người tiêu dùng phải trả nhiều tiền hơn cho mọi thứ.

Fed giữ nguyên lãi suất, chờ đợi thêm thông tin

Ngược lại, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đã chọn cách tiếp cận thận trọng hơn. Tuần tới, ủy ban chính sách của Fed sẽ họp lần đầu tiên dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch mới Kevin Warsh, và được kỳ vọng rằng Fed sẽ giữ nguyên lãi suất cơ bản[1].

Đây không phải là sự bất cập. Đó là một chiến lược phản ánh triết lý "chờ và xem" — Fed muốn có thêm dữ liệu trước khi quyết định hành động. Warsh, trong các bình luận gần đây, đã nhấn mạnh rằng Fed nhìn thấy "giá cả quá cao" và cam kết đưa lạm phát trở lại mục tiêu 2%[3]. Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận rằng "khóa học mới" đang diễn ra, mà không đưa ra hướng dẫn cụ thể về lãi suất.

Nhật Bản và Anh cũng siết chặt chính sách tiền tệ

Nhật Bản, một quốc gia từng bị mắc kẹt trong một thập kỷ lạm phát thấp, giờ đây đang hành động khác biệt. Sự lạc quan về vai trò của Nhật Bản trong ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo (AI) đang phát triển, kết hợp với tác động kích thích của chính sách tài khóa của chính phủ, đã khiến Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) cảm thấy thoải mái khi siết chặt chính sách tiền tệ[1]. BOJ đã tham gia ECB trong việc nâng lãi suất.

Ngân hàng Anh (Bank of England) cũng đã duy trì lãi suất tại 3,75% vào tháng 6, trong khi lạm phát hiện tại ở mức 2,8%, cao hơn mục tiêu 2%[4]. Điều này cho thấy các ngân hàng trung ương lớn đang cân bằng giữa việc kiểm soát lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng.

Thị trường lao động yếu đi — tín hiệu cảnh báo cho tương lai

Một khía cạnh thường bị bỏ qua là tình trạng thị trường lao động. Dữ liệu lương bổ sung của ADP — một chỉ số dẫn trước của báo cáo việc làm chính thức — cho thấy việc làm trong khu vực tư nhân chỉ tăng 98.000 vào tháng 6, giảm từ 122.000 vào tháng 5[3]. Báo cáo việc làm chính thức dự kiến sẽ cho thấy tăng 115.000 công việc, với tỷ lệ thất nghiệp dự kiến ổn định ở 4,3%.

Đây là một tín hiệu cảnh báo. Khi việc làm chậm lại, người tiêu dùng sẽ chi tiêu ít hơn, điều này có thể giúp kiểm soát lạm phát. Nhưng nó cũng có thể dẫn đến suy thoái kinh tế — một tình huống mà không ai muốn gặp phải.

Lạm phát hàng hóa toàn cầu: Cuộc chiến chưa kết thúc

Có một yếu tố toàn cầu khác đang tác động đến mọi thứ: giá hàng hóa. Xung đột ở Trung Đông đã làm gián đoạn các tuyến vận chuyển, đặc biệt là qua Eo biển Hormuz — một trong những tuyến đường hàng hải quan trọng nhất thế giới. Điều này đã làm tăng chi phí vận chuyển hàng hóa, từ dầu thô đến phân bón, tất cả đều tăng giá[2].

Ngoài ra, tăng trưởng kinh tế toàn cầu dự kiến sẽ chậm lại vào năm 2026 chủ yếu do xung đột này[2]. Khi tăng trưởng chậm lại nhưng lạm phát vẫn cao, các nhà hoạch định chính sách sẽ gặp khó khăn trong việc tìm cân bằng.

Xuất khẩu Trung Quốc tăng vọt, nhưng lạm phát vẫn dễ kiểm soát

Một điểm sáng trong bức tranh toàn cầu là Trung Quốc. Xuất khẩu của Trung Quốc đã tăng mạnh, trong khi lạm phát vẫn được kiểm soát[1]. Điều này cho thấy Trung Quốc có thể đang tận dụng các cơ hội thương mại từ những nước khác đang bị ảnh hưởng bởi lạm phát cao hơn.

Chính sách thuế của Mỹ: Một yếu tố bổ sung

Chính quyền Mỹ muốn duy trì các mức thuế cao[1], một chính sách có thể tác động đến giá cả và lạm phát. Khi các hàng hóa nhập khẩu bị đánh thuế cao, giá chúng sẽ tăng, điều này có thể đẩy lạm phát cao hơn nữa. Đây là một yếu tố mà Fed phải tính đến khi quyết định chính sách tiền tệ.

Quan điểm của các nhà phân tích: Kinh tế sẽ quyết định, không phải các nhà hoạch định chính sách

Theo TS Lombard, một công ty phân tích kinh tế, dự báo của họ là nền kinh tế sẽ buộc Fed phải tăng lãi suất nhiều hơn những gì thị trường hiện đang kỳ vọng, đặc biệt là năm tới[3]. Như nhà kinh tế trưởng Freya Beamish viết: "Cách Warsh phản ứng sẽ được chi phối bởi cách nền kinh tế đang hoạt động."

Đây là một nhận xét sâu sắc. Nó phản ánh một thực tế mà nhiều người thường bỏ qua: các nhà hoạch định chính sách không phải là những vị thần có thể kiểm soát mọi thứ. Họ là những người phản ứng lại các lực lượng kinh tế thực tế. Nếu lạm phát vẫn cao, họ sẽ phải tăng lãi suất, bất kể ý muốn của họ.

Kết luận: Một thế giới đang thay đổi

Tuần kinh tế này phản ánh một thế giới đang thay đổi nhanh chóng. Các ngân hàng trung ương đang hành động theo những cách khác nhau, phản ánh các tình huống kinh tế khác nhau ở các nước khác nhau. Nhưng một điều là rõ ràng: lạm phát vẫn là mối lo ngại hàng đầu, và các nhà hoạch định chính sách đang cân bằng giữa kiểm soát lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng.

Nhà đầu tư và người tiêu dùng nên theo dõi các diễn biến này một cách cẩn thận. Quyết định của Fed, ECB, BOJ và các ngân hàng trung ương khác sẽ có tác động sâu rộng đến giá cả, việc làm, và tương lai kinh tế của chúng ta.