Tỷ giá USD/VND biến động: Đừng để "thời tiết" vĩ mô làm hỏng danh mục đầu tư dài hạn

Chào các bạn, tôi là Eric.

Trong những ngày qua, nếu lướt qua các diễn đàn tài chính hay mặt báo, bạn sẽ thấy ngập tràn những dòng tít về sự lên xuống của đồng Đô la Mỹ. Có người lo lắng, có người vội vã cơ cấu lại danh mục. Nhưng với tư cách là một nhà đầu tư giá trị, tôi luôn tâm niệm một câu nói nổi tiếng của Warren Buffett: "Nếu bạn mua một trang trại, bạn sẽ quan tâm đến việc nó sản xuất ra bao nhiêu nông sản trong nhiều năm tới, chứ không phải giá của trang trại đó biến động ra sao mỗi ngày."

Thị trường ngoại hối cũng giống như thời tiết vậy. Hôm nay nắng, ngày mai mưa, chúng ta không thể kiểm soát được. Điều chúng ta có thể làm là xây một ngôi nhà thật vững chãi. Hôm nay, hãy cùng tôi nhìn nhận lại câu chuyện tỷ giá USD/VND dưới lăng kính điềm tĩnh của một người mua doanh nghiệp, chứ không phải một người lướt sóng cổ phiếu.

Bức tranh vĩ mô: Cuộc "kéo co" giữa lạm phát và lãi suất

Theo những diễn biến mới nhất, Ngân hàng Nhà nước đã niêm yết tỷ giá trung tâm ở mức 25.155 VND/USD, nhích nhẹ 5 đồng so với đầu tuần[1][2]. Tuy nhiên, trên thị trường tự do (chợ đen), tỷ giá lại có dấu hiệu hạ nhiệt, giảm 7 đồng ở cả hai chiều mua và bán[1].

Sự trái chiều này đến từ đâu? Nó phản ánh một cuộc "kéo co" tâm lý kinh điển trên thị trường quốc tế. Một mặt, giới đầu tư lo ngại Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ neo giữ mức lãi suất cao trong thời gian dài hơn dự kiến. Mặt khác, những tín hiệu gần đây lại cho thấy lạm phát tại Mỹ đang dần hạ nhiệt[2].

Kết quả của sự giằng co này là Chỉ số DXY đã giảm nhẹ 0,26% trong tuần qua, lùi về mốc 99,81[2].

Thuật ngữ — Chỉ số DXY (US Dollar Index): Là thước đo sức mạnh của đồng Đô la Mỹ so với một rổ gồm 6 đồng tiền chủ chốt khác trên thế giới (như Euro, Yên Nhật, Bảng Anh...). DXY tăng nghĩa là USD đang mạnh lên, và ngược lại.

Thị trường hiện tại đã bớt hưng phấn và thận trọng hơn rất nhiều so với hồi đầu năm – thời điểm trước khi xung đột ở Trung Đông nổ ra, khi mà đám đông vẫn còn mơ mộng về việc Fed sẽ cắt giảm lãi suất tới hai lần trong năm nay[1]. Sự thận trọng này khiến nhiều nhà đầu tư chủ động giảm bớt các vị thế mua ròng USD để quản trị rủi ro[1].

Thuật ngữ — Vị thế mua ròng (Net long position): Trạng thái khi nhà đầu tư mua vào một tài sản (ở đây là USD) nhiều hơn bán ra, với kỳ vọng giá của tài sản đó sẽ tăng trong tương lai.

Góc nhìn đầu tư giá trị: Đừng nhìn thời tiết, hãy nhìn nền móng

Khi tỷ giá USD/VND biến động, tâm lý chung của đám đông là hoảng loạn. Họ sợ dòng vốn ngoại rút ròng, sợ chi phí nhập khẩu tăng, sợ lạm phát trong nước bùng phát. Những nỗi sợ đó không sai, nhưng trong ngắn hạn, thị trường thường phản ứng thái quá.

Là một nhà đầu tư giá trị, tôi không cố gắng dự đoán ngày mai tỷ giá chợ đen sẽ tăng hay giảm thêm mấy đồng. Thay vào đó, tôi đặt ra câu hỏi: Sự biến động này ảnh hưởng thế nào đến giá trị nội tại của các doanh nghiệp tôi đang nắm giữ?

Để trả lời, tôi thường dùng bộ lọc gồm 3 yếu tố cốt lõi, luôn đề cao biên an toàn (margin of safety):

1. Cấu trúc nợ vay ngoại tệ Một doanh nghiệp vay nợ bằng USD quá nhiều nhưng doanh thu lại thu về bằng VND sẽ chịu tổn thương lớn khi tỷ giá USD/VND tăng. Chi phí tài chính đội lên sẽ "ăn mòn" lợi nhuận cốt lõi. Nếu bạn không hiểu rõ cách doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro tỷ giá (hedging), tốt nhất là nên tránh xa. Quản lý rủi ro luôn quan trọng hơn việc cố gắng kiếm thêm vài phần trăm lợi nhuận.

2. Cân bằng giữa Nhập khẩu và Xuất khẩu Nếu công ty bạn sở hữu phải nhập khẩu phần lớn nguyên vật liệu bằng USD, biên lợi nhuận gộp của họ chắc chắn sẽ bị thu hẹp khi USD mạnh lên. Ngược lại, những doanh nghiệp xuất khẩu thu tiền về bằng USD lại được hưởng lợi. Tuy nhiên, tôi thích những doanh nghiệp có chuỗi cung ứng khép kín trong nước, hoặc có khả năng tự cân đối (tự nhiên) giữa doanh thu xuất khẩu và chi phí nhập khẩu. Sự đơn giản luôn mang lại sự an tâm.

3. Quyền lực định giá (Pricing Power) Đây là "con hào kinh tế" (economic moat) tuyệt vời nhất. Khi chi phí đầu vào tăng do tỷ giá, một doanh nghiệp xuất sắc có thể dễ dàng chuyển phần chi phí này sang cho người tiêu dùng bằng cách tăng giá bán mà không làm giảm sản lượng tiêu thụ. Những công ty bán hàng hóa thiết yếu, có thương hiệu mạnh thường sở hữu đặc quyền này. Nếu doanh nghiệp có quyền lực định giá, lạm phát hay tỷ giá chỉ là những cơn gió thoảng qua.

Kết luận

Thị trường tài chính luôn đầy rẫy những tiếng ồn. Hôm nay là câu chuyện tỷ giá USD/VND, ngày mai có thể là giá dầu, ngày kia là một chính sách mới. Nếu bạn cứ chạy theo những biến số vĩ mô mà bản thân không thể kiểm soát, bạn sẽ sớm kiệt sức.

Sự sụt giảm nhẹ của đồng USD sau một tuần biến động mạnh[2] chỉ là một trạm dừng chân ngắn hạn của dòng chảy kinh tế. Thay vì lo lắng, hãy dành thời gian đọc báo cáo tài chính, đánh giá lại lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp và đội ngũ ban lãnh đạo.

Hãy nhớ rằng, trong đầu tư, kiên nhẫn quan trọng hơn sự thông minh. Thời gian là người bạn đồng hành tốt nhất của những doanh nghiệp chất lượng cao, và là kẻ thù không đội trời chung của những công ty tầm thường. Hãy mua doanh nghiệp với giá hợp lý, giữ một biên an toàn đủ rộng, và để sức mạnh của lãi kép làm phần việc còn lại.