Chào các bạn, lại là Eric đây.

Nếu bạn mở bảng điện tử trong những ngày qua, có lẽ bạn sẽ thấy những con số nhấp nháy đỏ rực như một chiếc đèn giao thông bị hỏng. Từ sự trồi sụt thất thường của các chỉ số chứng khoán châu Á, sự dịch chuyển của dòng vốn trái phiếu, cho đến những xáo trộn trên thị trường tiền tệ, tất cả đang tạo ra một bức tranh biến động thị trường tài chính toàn cầu đầy căng thẳng.

Nhiều người đang hoảng loạn. Nhưng với tư cách là một nhà đầu tư theo trường phái giá trị — những người tin vào triết lý của Warren Buffett — tôi luôn tâm niệm rằng: Thị trường sinh ra là để phục vụ chúng ta, không phải để hướng dẫn chúng ta. Thay vì bị cuốn theo đám đông, hãy cùng ngồi xuống, pha một tách cà phê và điềm tĩnh phân tích xem chuyện gì thực sự đang xảy ra.

Bóc tách tiếng ồn: Đòn bẩy và sự hoảng loạn ngắn hạn

Tuần qua, chúng ta chứng kiến những phiên giao dịch điên rồ tại châu Á. Có những ngày chỉ số chứng khoán tăng vọt hàng nghìn điểm rồi lại bốc hơi một con số tương tự ngay hôm sau. Chuyên gia Kinh tế Mohamed A. El-Erian đã chỉ ra một nguyên nhân cốt lõi: mức độ sử dụng nợ vay tại các thị trường trọng điểm như Hàn Quốc và Nhật Bản đang rất lớn và mong manh[1].

Thuật ngữ: Đòn bẩy tài chính (Financial leverage) — Việc nhà đầu tư sử dụng tiền đi vay để mua tài sản nhằm gia tăng lợi nhuận. Tuy nhiên, khi thị trường giảm, đòn bẩy sẽ phóng đại mức thua lỗ, buộc họ phải bán tháo tài sản bằng mọi giá để trả nợ (gọi là margin call).

Sự biến động điên rồ này không phản ánh việc các doanh nghiệp đột nhiên tốt lên hay xấu đi chỉ sau một đêm. Nó đơn thuần là hệ quả của việc dòng tiền đầu cơ bị ép giải chấp. Câu hỏi lớn hiện nay là liệu rủi ro này chỉ nằm gọn trong thị trường tài chính, hay sẽ tạo ra hiệu ứng lan tỏa sang nền kinh tế thực[1]?

Thuật ngữ: Hiệu ứng lan tỏa (Contagion risk) — Tình trạng rủi ro hoặc khủng hoảng từ một thị trường, một quốc gia lây lan sang các khu vực hoặc lĩnh vực kinh tế khác, giống như hiệu ứng domino.

Theo góc nhìn của tôi, rủi ro hiện tại mang nặng tính tài chính hơn là sự đổ vỡ của nền kinh tế thực. Do đó, đây là "tiếng ồn" mà chúng ta cần bỏ qua để tập trung vào giá trị cốt lõi.

Bức tranh vĩ mô: Những yếu tố thực sự ảnh hưởng đến doanh nghiệp

Dù bỏ qua những biến động giá ngắn hạn, nhà đầu tư giá trị không bao giờ được phép phớt lờ các yếu tố vĩ mô có khả năng làm thay đổi lợi thế cạnh tranh và dòng tiền của doanh nghiệp. Có ba xu hướng chính trên thị trường chứng khoán, trái phiếu và tiền tệ mà chúng ta cần lưu tâm:

1. Áp lực lạm phát và chi phí năng lượng Tại Mỹ, thị trường đang nín thở theo dõi các dữ liệu kinh tế như báo cáo việc làm phi nông nghiệp (Nonfarm payrolls) và số đơn xin trợ cấp thất nghiệp[2]. Quan trọng hơn, chỉ số lạm phát PCE lõi đang được soi xét kỹ lưỡng để xem liệu chi phí năng lượng tăng cao có đang ngấm vào giá cả hàng hóa nói chung hay không[4]. Giá dầu thô Brent hiện là tài sản tăng trưởng tốt nhất từ đầu năm[4], và với những nút thắt về nguồn cung (như việc các eo biển vận chuyển chưa được khơi thông), giá dầu có thể tiếp tục bị đẩy lên cao trong thời gian tới[3]. Đối với các doanh nghiệp sản xuất, đây là rủi ro ăn mòn biên lợi nhuận.

2. Sự phân kỳ của chính sách tiền tệ Trong khi thế giới lo ngại lạm phát, Trung Quốc lại đang ở một thái cực khác với mức lạm phát rất thấp. Điều này khiến Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) không có lý do gì để tăng lãi suất[3]. Sự chênh lệch chi phí đi vay giữa Trung Quốc và phần còn lại của thế giới đang tạo áp lực mất giá lên đồng Nhân dân tệ, buộc giới chức nước này có thể phải can thiệp vào thị trường tiền tệ[3].

3. Sự cường điệu của giới công nghệ Trên các mặt báo tài chính, bạn sẽ thấy ngập tràn tin tức về sự biến động của cổ phiếu SpaceX, những đồn đoán về định giá hàng nghìn tỷ đô của OpenAI, hay các đợt sa thải nhân sự tại Cisco[5]. Dòng tiền đang chạy theo những câu chuyện tăng trưởng nóng. Nhưng hãy nhớ, giá cả của một cổ phiếu công nghệ đang "hot" không đồng nghĩa với việc nó là một khoản đầu tư an toàn.

Chiến lược của nhà đầu tư giá trị giữa tâm bão

Đứng trước những biến động thị trường tài chính toàn cầu, nguyên tắc của tôi rất đơn giản: Tránh rủi ro trước khi nghĩ đến lợi nhuận.

• Mua doanh nghiệp, không mua cổ phiếu: Đừng nhìn vào việc chỉ số Nikkei hay Dow Jones hôm nay tăng hay giảm. Hãy nhìn vào doanh nghiệp bạn đang sở hữu. Họ có lợi thế cạnh tranh độc quyền không? Dòng tiền có khỏe không? Đội ngũ lãnh đạo có đáng tin cậy không? Nếu câu trả lời là có, biến động vĩ mô chỉ là thử thách tạm thời.
• Tuân thủ Biên an toàn: Thuật ngữ: Biên an toàn (Margin of safety) — Nguyên tắc chỉ mua một tài sản khi giá thị trường của nó thấp hơn đáng kể so với giá trị thực (giá trị nội tại). Khoảng chênh lệch này chính là "tấm nệm" bảo vệ bạn khỏi những sai lầm trong tính toán hoặc những cú sốc bất ngờ của thị trường.
• Kiên nhẫn hơn thông minh: Warren Buffett từng nói: "Thị trường chứng khoán là một thiết bị chuyển tiền từ kẻ thiếu kiên nhẫn sang người kiên nhẫn". Khi đám đông hoảng loạn bán tháo vì đòn bẩy tài chính, đó chính là lúc những tài sản tuyệt vời bị định giá sai. Việc của chúng ta là chuẩn bị sẵn tiền mặt, chờ đợi mức giá có biên an toàn đủ lớn, và hành động một cách quyết đoán.

Thị trường có thể sai trong ngắn hạn, nhưng chiếc cân giá trị luôn chính xác trong dài hạn. Hãy tắt bảng điện tử đi, đọc báo cáo tài chính, và để thời gian làm người bạn đồng hành tốt nhất của bạn.